Mỡ máu bao gồm nhiều thành phần nhưng có 2 thành phần chủ yếu là cholesterol và triglyceride. Rối loạn mỡ máu là sự thay đổi về chỉ số cholesterol và triglyceride

Cholesterol và triglyceride là chất gì?

Cholesterol là một  chất béo, mềm, bóng như sáp, tìm thấy ở các loại mỡ trong máu có tên là steroid. Chúng có ở màng tế bào của tất cả các mô tổ chức trong cơ thể và đựoc vận chuyển trong huyết tương của con người. Phần lớn cholesterol được gan tổng hợp nên từ các chất béo bão hòa: một phần nhỏ cholesterol được hấp thu từ thức ăn như lòng đỏ trứng, sữa nguyên chất, thịt đỏ, mỡ động vật, lòng lợn, lòng bò, tôm,... Các loại trái cây, rau cải, đậu, hạt không có cholesterol.

Triglyceride có thể được hiểu ngắn gọn là khi chất acid béo tự do được hấp thu qua gan sẽ được chuyển thành cholesterol, nếu lượng acid béo bị dư thừa sẽ trở thành triglyceride. Tại gan, triglyceride sẽ kết hợp với apoprotein (do gan tiết ra) và được đưa ra khỏi gan dưới dạng lipoprotein (chất này có tỷ trọng thấp và dễ tan trong nước nên dễ dàng lưu thông trong máu). Khi có sự mất cân bằng giữa lipid vào gan và lipid ra khỏi gan thì mỡ sẽ tích lại trong gan gây nên gan nhiễm mỡ. Và người ta cũng thấy rằng khi gan bị nhiễm mỡ thì sẽ hạn chế chức năng sản xuất ra apoprotein làm cho lượng acid béo vào gan quá lớn càng làm cho gan nhiễm mỡ nặng hơn. Nếu tăng quá cao triglyceride trong máu sẽ có nguy cơ gây viêm tụy cấp.

Thế nào là rối loạn mỡ máu?

Các chất sau đây khi chúng không nằm trong giới hạn bình thường thì được gọi là rối loạn. Đó là tăng cholesterol máu (bình thường cholesterol máu <5.2 mmol/l). Cholesterol HDL có tác dụng bảo vệ thành mạch máu, cholesterol LDL có khả năng làm xơ vữa động mạch.

Tỷ trọng LDL trong máu người bình thường <3,4 mmol/l nhưng khi có quá nhiều cholesterol LDL bị đưa vào các màng của thành động mạch tạo thành những mảng xơ vữa làm cho thành động mạch không được trơn tru, lòng động mạch bị hẹp dần dần và những mảng này cũng rất có thể bị rạn nứt, bong ra. Khi dòng máu đi qua những chỗ bị xơ vữa này thì dòng máu dễ bị đông lại thành cục máu đông. Các cục máu đông có thể gây nên tắc, nghẽn động mạch. Nếu tắc nghẽn động mạch xảy ra ở động mạch vành tim, kết quả là bị nhồi máu cơ tim. Khi cục máu đông trôi theo dòng máu và sẽ mắc kẹt ở những động mạch có đường kính lòng động mạch nhỏ như động mạch não thì sẽ gây tắc mạch (tai biến mạch máu não). Hầu hết các trường hợp bị xơ vữa động mạch sẽ gây tăng huyết áp, đột quỵ, tai biến mạch máu não, thiểu năng mạch vành. Khi tỷ trọng HDL tăng cao thì có tác dụng ngược lại, tức là làm cho thành động mạch được bảo vệ tốt hơn. Khi triglycerid máu trên 2,26 mmol/l được gọi là triglyceride cao. Khi tăng cả cholesterol và triglyceride thì được gọi là tăng mỡ máu hỗn hợp.

Nguyên nhân:

Rối loạn mỡ máu có liên quan đến chế độ ăn uống cũng như chế độ sinh hoạt của mỗi người. Hay gặp nhất trong tăng cholesterol máu là do chế độ ăn không hợp lý như ăn nhiều mỡ động vật, phủ tạng động vật, lòng đỏ trứng, sữa tòan phần, bơ, thịt đỏ,...

Rối loạn mỡ máu cũng gặp ở người béo phì hoặc do di truyền hay mắc một số bệnh về rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường.

Tăng triglyceride hay gặp nhất do uống quá nhiều rượu, béo phì, di truyền, lười vận động,...

Biện pháp ngăn ngừa

Người bệnh cần đi khám bác sĩ chứ không nên tự mua thuốc điều trị vì có những loại thuốc gây ảnh hưởng đén chức năng gan.

Chế độ ăn cần được quan tâm đúng mức như hạn chế ăn mỡ động vật thay bằng dầu thực vật. Không nên ăn nhiều các loại lòng động vật, mỗi tuần nên ăn 2-3 lần cá. Cần tăng cường ăn nhiều rau, hoa quả đặc biệt là các loại rau nhiều chất xơ. Không nên uống quá nhiều rượu bia hàng ngày. Không nên ăn quá nhiều tinh bột. Sau mỗi bữa ăn, nên có hoa quả để tráng miệng như cam, bưởi, táo, nho,...

Tăng cường tập thể dục đều đặn hoặc cơi các môn thể thao nhẹ nhàng như đi bộ, cầu lông, bơi,... Hạn chế tăng cân, béo phì bằng cách năng vận động, tránh ăn ngọt như bánh, kẹo, đường, socola.

Theo Sức khỏe và đời sống